Σάββατο, 19 Δεκεμβρίου 2009

Νέγρος σε αρχαίο ελληνικό νόμισμα

Γράφει ο Γιώργος Εχέδωρος

Οι νέγροι δεν ζούσαν μόνον στην Αφρική. Για τους αρχαίους που ταξίδευαν και κυριαρχούσαν στα πέρατα της γης, οι νέγροι αποτελούσαν «μηχανισμό παραγωγής».
Φυσικά και δεν ήταν μόνον οι Βρετανοί που κουβαλούσαν κατά χιλιάδες τους νέγρους στον Νέο Κόσμο, ούτε μόνον οι Ρωμαίοι που τους είχαν για δουλειές που απαξίωναν οι ίδιοι να κάνουν. Ήταν και οι αρχαίοι Έλληνες, οι πρώτοι διδάξαντες!
Αλλά ήταν και οι μοναδικοί στην Ιστορία που έδειχναν σεβασμό και στο έργο αλλά και στην προσωπικότητά τους...
Αυτό μας δηλώνει το απεικονιζόμενο νόμισμα, που αποτελεί τρανταχτό παράδειγμα μιας περασμένης δουλοκτητικής εποχής με άγνωστες, όμως, παραμέτρους, τουλάχιστον στους αρχαίους ελληνικούς αιώνες.
Στη μία πλευρά του απεικονίζεται μια αγελάδα με γυρισμένο το κεφάλι προς την ανασηκωμένη ουρά της και ένα μοσχάρι που την βυζαίνει. Στην άλλη πλευρά υπάρχει το κεφάλι ενός νέγρου άνδρα.
Πρόκειται ένα από τα πλέον σπάνια αρχαία νομίσματα του αρχαίου ελληνικού χώρου.
Προέρχεται από ιδιωτική συλλογή Ελβετού συλλέκτη. Εντυπωσιάζει η καθαρότητα της απεικόνισης και ο ιδιαίτερος τόνος που του αποδίδεται.
Είναι βάρους 6,05 γραμμαρίων και εικάζεται πως προέρχεται από νομισματοκοπείο της Καρίας ή της Λυκίας της Μικράς Ασίας γύρω στον 5ο αιώνα π.Χ.
Νομισματολόγοι καθορίζουν το νόμισμα αυτό ότι πρόκειται για μισό στατήρα ως υποδιαίρεση του αιγινήτικου ή του σαμιώτικου προτύπου.
Το νόμισμα δεν περιέχει έγγραφη αναφορά ώστε να δοθεί η δυνατότητα να καθοριστεί επακριβώς η χρονολόγηση και ο τόπος παραγωγής ή χρησιμοποίησής του.
Αν και η μία πλευρά με την εικονιζόμενη αγελάδα έχει συναντηθεί σε νομίσματα κυρίως της Βόρειας Ελλάδας αλλά και της Μικράς Ασίας, εντούτοις, η άλλη πλευρά με την κεφαλή του νέγρου παραξενεύει και συγχρόνως εντυπωσιάζει.
Πρόκειται, μάλλον, για εικόνα της καθημερινότητας που απεικονίσθηκε στο αρχαίο νόμισμα, από όπου διαφαίνεται η αγροτική ζωή στην αρχαιότητα. Δούλοι νέγροι, αιχμάλωτοι ίσως, ασχολούνταν με τις αγροτικές εργασίες.
Το νόμισμα βρέθηκε στη Λέσβο περί το 1870 και καθορίστηκε από τον γερμανό συγγραφέα και περιηγητή Friedrich Martin von Bodenstedt ως δημιούργημα του νομισματοκοπείου της αρχαίας Φώκαιας, όπου εκεί συνηθίζονταν οι παραστάσεις των νομισμάτων να περιέχουν σκηνές από την καθημερινότητα της εποχής.

14 σχόλια:

JOHN MAKR είπε...

θα ξαναφουντωσει το ζητημα του Αφροκεντρισμου. Ο Μπερναλ θα βγει να πει οτι οι αρχαιοι κατοικοι ηταν μαυροι. Ειναι σιγουρα αυθεντικο η καποιο κολπο;

mikres-ekdoseis είπε...

Όλοι οι μαύροι Αφρικανοί είναι γνωστοί ως Αιθίοπες στην Αρχαία Ελλάδα, όπως κατά τη διάρκεια του 5ου π.Χ. αιώνα ο ιστορικός Ηρόδοτος μας τους εικονογραφεί ως ανθρώπους με πλακουτσωτή μύτη και μαύρο δέρμα.
Αλλά υπάρχουν και στα αρχαϊκά χρόνια, αφού παρουσιάζονται ως χορευτές σε αγγεία (περίπου 700 έως 480 π.Χ.) αλλά και στα κλασικά χρόνια ( 480 έως 323 π.Χ.) σε πολλές ζωγραφικές της Αττικής, της Βοιωτίας, της Φωκίδας και φυσικά στις πόλεις της Μικράς Ασίας.
Η σχέση των Ελλήνων με τους νέγρους της Αφρικής αναφέρονται, ήδη, από τα μινωικά και μυκηναϊκά χρόνια.
Μάλιστα νέγροι αναφέρονται και μεταξύ των στρατιωτών του Ξέρξη όταν εισέβαλε στην Ελλάδα το 480 π.Χ.

Ιστορικά είναι ένα πολύ γνωστό θέμα. Το νόμισμα είναι σπάνιο.

κωσταντινος είπε...

εχω ακουσει οτι και ο εχετλαιος αιθιοπας ηταν αρα μαυρος αυτο μπορει να διασταυρωθει απο καπου?

mikres-ekdoseis είπε...

Δεν έχω βρει κάτι τέτοιο. Ο Ἐχϵτλαἲος αναφέρεται στη μάχη του Μαραθώνα. Αναδείχθηκε ήρωας και εστήθη το άγαλμά φτιαγμένο από λευκό μάρμαρο.

BeeDee είπε...

Πολύ ενδιαφέρον και εντυπωσιακό το άρθρο και ιδιαιτέρως το νόμισμα. Μήπως έχετε περισσότερες πληροφορίες για αυτό το συγκικρισμένο νόμισμα, κάποιο βιβλίο ή κάποιο δημοσίευμα με περισσότερα στοιχεία διότι το χρειάζομαι για την εργασία μου.

mikres-ekdoseis είπε...

Το συγκεκριμένο ήταν από δημοπρασία Οίκου της Νέας Υόρκης. Δεν είναι αναρτημένο σήμερα, πρέπει να πωλήθηκε, ήδη, από το 2010.
Υπάρχουν και άλλα σχετικά. Ψάξτε στο διαδίκτυο "negro- Etruria" ή "negro in coins". Θα βρείτε παρόμοια καθώς και σχετικές μελέτες.

BeeDee είπε...

Ευχαριστώ για την απάντησή σας. Μήπως θυμόσαστε από που έχετε τις πληροφορίες του κειμένου;

BeeDee είπε...

Ευχαριστώ για την απάντησή σας. Μήπως θυμόσαστε από που έχετε τις πληροφορίες του κειμένου;

mikres-ekdoseis είπε...

Έψαξα να το βρω, πριν.
Δυστυχώς...
Πάντως, είχα συναντήσει, αργότερα, παραπλήσια και σε άλλες δημοπρασίες νομισμάτων, ειδικότερα για "Coin in Asia Minor".

BeeDee είπε...

Το "Coin in Asia Minor" με βοήθησε πάρα πολύ. Μπορείτε να μου δώσετε και το όνομα του Οίκου δημοπρασίας, μήπως το βρώ στο cache του google;

mikres-ekdoseis είπε...

Ρίξε μια ματιά εδώ:
http://www.wildwinds.com/coins/
θα σε βοηθήσει.

Akis Gavriilidis είπε...

Εφόσον δεν είναι γνωστές οι λεπτομέρειες και η ταυτότητα του εικονιζομένου, από πού προκύπτει η βεβαιότητα ότι πρόκειται για δούλο;
Συνήθως στα νομίσματα απεικονίζονται βασιλείς ή γενικά άτομα με υψηλή κοινωνική θέση.

mikres-ekdoseis είπε...

Βεβαιότητα δεν προκύπτει, αφού δεν είναι τεκμηριωμένες η εποχή και οι επικρατούσες συνθήκες σε αυτήν.

Από το σύνολο, όμως, των νομισμάτων που βρέθηκαν στα νησιά του Αιγαίου και στις ακτές της Μικράς Ασίας, που αναφέρονται στην εποχή της ακμής των ελληνικών πόλεων και στην άνθιση της γεωργικής παραγωγής, οι αρχαιολόγοι, από την πληθώρα των νομισμάτων που απεικονίζουν τη γεωργική ζωή της εποχής, συμπεραίνουν τα αναγραφόμενα.
Τα νομίσματα των αρχαίων δεν απεικόνιζαν μόνον τους βασιλείς αλλά και παραστάσεις από την καθημερινότητα ή τις παραδόσεις.


Πολλοί γνωστοί ιστορικοί, με πρώτο τον Ηρόδοτο, όπως το έχουμε ξαναγράψει κατά κόρον, αναφέρουν νέγρους που απασχολούνται σε γεωργικές εργασίες, ακόμη και στη Βοιωτία και στην Αττική.

Γεώργιος-Χαράλαμπος Κατρακίλης είπε...

Απλώς επισημαίνω κάποια χρήσιμα στοιχεία επί του θέματος, χάριν χρονολογήσεως του νομίσματος.
Αυτά μας δίνονται από της δημοσιεύσεως, βάσει της οποίας το νόμισμα θα είναι είτε της Αιγίνης είτε της Σάμου. Έτσι, ωθούμενος εξ αυτού, απλώς επισημαίνω ανά περίπτωσιν την κάτωθι χρονολόγησιν.
(1) Περίπτωσις Αιγινητείου νομίσματος-Πιθανές περίοδοι
(α)500-457π.α.χ.χ., καθώς το 457π.α.χ.χ. οι Αθηναίοι κατέλβαν την Αίγινα,
(β)404-133π.α.χ.χ.: Επιστροφή των αυτοχθόνων Αιγινητών στην Αίγινα καί άμεση εκδίωξη των Αθηναίων κληρούχων(Ξενοφώντος "Ελληνικά" Β΄2,20) με τον χαρακτηριστικόν όρον των Λακεδαιμονίων "τούς φυγάδας καθέντας".
220/219π.α.χ.χ.: Κατάκτηση της Αιγίνης από την Αχαϊκή Συμπολιτεία(Πολυβίου "Ιστορία"
Δ΄ 26,1 περί χρονολογήσεως καί Πολυβίου "Ιστορία" Δ΄ 65,6).
211/210π.α.χ.χ.: Κατάκτηση της Αιγίνης από την Αιτωλική Συμπολιτεία καί την Ρώμη(Πολυβίου "Ιστορία" Θ΄ 42,5-8, Ι΄41,1 & ΙΑ΄5,8).
133π.α.χ.χ.: Η Αίγινα, όπως καί το υπόλοιπον βασίλειον της Περγάμου κληροδοτείται στην Ρώμη, κατ' απόφασιν του Αττάλου Γ΄.
(2) Περίπτωση του Σαμίου νομίσματος
(α) περίπου 650-439π.α.χ.χ.
(i) 650-522π.α.χ.χ.: Ανεξάρτητη Σάμος
(ii) 522-479π.α.χ.χ.: Περσική επαρχία
(iii) 479-439π.α.χ.χ.: Ανεξάρτητη Σάμους
(β) 439-404π.α.χ.χ.: Αθηναϊκή κτήση με κληρούχους
(γ) 404-352π.α.χ.χ.: Ανεξάρτητη Σάμος
(δ) 352-338π.α.χ.χ.: Αθηναϊκή κτήση με κληρούχους
(ε)338-198π.α.χ.χ.: Ανεξάρτητη Σάμος
(στ) 198-133π.α.χ.χ.: Επαρχία της Περγάμου
(ζ) 133π.α.χ.χ.-395μ.α.χ.χ.: Ρωμαϊκή επαρχία
(η) 395-1.204μ.α.χ.χ.: Επαρχία του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους.
(θ) 1.204-1.261μ.α.χ.χ.: Επαρχία του Λατινικού Κράτους της Κωνσταντινούπολης
(ι) 1.261-1.296μ.α.χ.χ.: Επαρχία του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους
(ια) 1.296-1.413μ.α.χ.χ.: κτήση των Μελισσηνών.
(ιβ) 1.413-1.501μ.α.χ.χ.: Επαρχία των Ιουστινιάνι.
(ιγ) 1.501-1.913μ.α.χ.χ.: Οθωμανική επαρχία.
(ιδ) 1.913μ.α.χ.χ.-σήμερα: Ελληνική επαρχία.
Αφού παρέθεσα εν είδει περιληπτικού χρονικού, την ιστορία της Σάμου, απλώς επισημαίνω την αντίληψιν της Αρχαιότητος, βάσει της οποίας, το νόμισμα ήταν γνώρισμα ενός ανεξαρτήτου κράτους ή παραχώρηση ενός ηγεμόνος προς μίαν ορισμένη περιοχήν, εν πολλοίς μάλιστα συνδεόμενον καί με την αυτονομίαν της.
Ως εκ τούτου, κατανοούμε ότι εφ' όσον πρόκειται περί Αρχαίου Ελληνικού νομίσματος, όντος αναγομένου περί τον πέμπτον προχριστιανικόν αιώνα, υποχρεωτικώς θα χρονολογηθεί μόνον σε μίαν εκ των κάτωθι περιόδων:
(α) 500-439π.α.χ.χ.
ή
(β) 404-352π.α.χ.χ.
Η όποια επιλογή προφανώς επαφίεται στην κρίσιν των ερευνητών καί των ερευνήτιδων, επί του προκειμένου των ειδικών νομισματολόγων. Τα συμπεράσματα δικά σας.-